Ziekenzalving

Geschreven door Ds. J. Hansum op . Gepost in Predikanten

15 En hij zei tegen hen: 'Trek heel de wereld rond en maak aan ieder schepsel het goede nieuws bekend.sprekervooreengroep 16 Wie gelooft en gedoopt is zal worden gered, maar wie niet gelooft zal worden veroordeeld. 17 Degenen die tot geloof zijn gekomen, zullen herkenbaar zijn aan de volgende tekenen: in mijn naam zullen ze demonen uitdrijven, ze zullen spreken in onbekende talen, 18 met hun handen zullen ze slangen oppakken en als ze een dodelijk gif drinken zal dat hun niet deren, en ze zullen zieken weer gezond maken door hun de handen op te leggen.' 19 Nadat hij dit tegen hen had gezegd, werd de Heer Jezus in de hemel opgenomen en nam hij plaats aan de rechterhand van God. 20 En zij gingen op weg om overal het nieuws bekend te maken. De Heer hielp hen daarbij en zette hun verkondiging kracht bij met de tekenen die ermee gepaard gingen. (Markus 16: 15-20)

Als Jezus zijn leerlingen uitzendt geeft hij hen een bijzondere opdracht mee. Naast het mandaat om te verkondigen, te dopen en te onderwijzen krijgen zij ook de beschikking over de kracht van het koninkrijk God. Zij mogen doen wat Jezus zelf doet: geesten uitwerpen en zieken genezen. In Markus 6, 12-13 lezen we dat de leerlingen deze bediening al eerder daadwerkelijk ter hand hebben genomen: 'en ze dreven veel demonen uit en zalfden veel zieken met olie en genazen hen.' In deze en bovengenoemde verzen wordt de genezing van zieken dus verbonden aan het opleggen van handen en het zalven met olie.


In het Oude Testament is handoplegging vooral een priesterlijke en zegenende handeling. In het Nieuwe Testament wordt handoplegging naast vervulling met de Heilige Geest en het meedelen van geestelijke gaven nadrukkelijk verbonden aan genezing van zieken. Allerlei mensen komen tot Jezus en vragen of Hij zieken door handoplegging wil genezen (Mk. 5,23; 7,32). In Handelingen lezen we dat Ananias Saulus geneest van zijn blindheid door hem de handen op te leggen (12,17) en dat de vader van Publius op Malta door Paulus wordt genezen door handoplegging (28,8). Uit de geschiedenis van de vroege kerk zijn tal van oorbeelden bekend van mensen die door handoplegging genezing ontvangen hebben.

Naast handoplegging wordt er melding gemaakt van zalving met olie. Bijbels gezien is olie een bron van vitaliteit en leven en een symbool van de inwoning en kracht van de Geest van God. Door een zieke te zalven met olie wordt de patiënt bij God gebracht met het gebed en de hoop dat Gods Geest helend zal inwerken in het leven van de zieke zoals de olie doordringt in de huid. Uit de brief van Jakobus, de broer van de Heer, weten we dat het zalven van zieken ook reeds in de eerste christengemeenten gebruikelijk was 'Als een van u het moeilijk heeft, laat hij bidden; is hij vrolijk, laat hij een loflied zingen. Laat iemand die ziek is de oudsten van de gemeente bij zich roepen; laten ze voor hem bidden en hem met olie zalven in de naam van de Heer.' (Jak. 5, 13-14)

Met name in de kerken van het Oosten is het gebruik van ziekenzalving door de eeuwen heen bewaard gebleven en gepraktiseerd. In de Westerse kerken is ziekenzalving lange tijd in onbruik geraakt. Sinds de vorige eeuw is op dit punt echter een duidelijke kentering te bespeuren. Meer en meer realiseren ook westerse protestanten zich dat het gebruik van ziekenzalving Bijbelse wortels heeft en een kostbaar  geschenk is dat de Heer van de kerk aan ons heeft toevertrouwd.

Het heil van God voor ons mensen is immers niet alleen gericht op de ziel maar ook op het lichaam. In Gods koninkrijk is de hele mens in beeld naar ziel, geest en lichaam. In ziekenzalving wordt zichtbaar gemaakt dat God betrokken wil zijn bij héél de mens in ziekte en gezondheid. Een zieke broeder of zuster wordt met heel zijn/haar leven, geschiedenis, hoop en wanhoop geplaatst in de lichtkring van Gods genade. In het vertrouwen dat mensen daar 'beter' van worden. Hoe dat 'beter worden' gestalte krijgt mogen we in vertrouwen overlaten aan God. Soms worden mensen erdoor gesterkt of getroost.  Soms leren zij zich zo toe vertrouwen aan God dat zij kunnen sterven. Soms leren zij hun ziekte of kwaal te aanvaarden. En soms genezen zij.

Ziekenzalving is dus geen geheimzinnig ritueel waarbij we iets zouden verwachten van een soort magische handeling. In een bijeenkomst van ziekenzalving vinden handoplegging en zalving van de zieke plaats in de context van Schriftlezing, lofzang en gebed om de Heilige Geest. Wanneer God door Zijn Geest niet zelf tot ons komt, ons aanraakt en van zijn leven gevende kracht geeft, blijven alle menselijke handelingen koud en on vervuld. Zo zoeken we samen met onze zieke broeder/zuster de nabijheid en vrede van Christus. Als Christus ons nabij is bevinden we ons in een krachtenveld waar we in allerlei  opzichten 'beter' van worden.

Als kerkenraad willen we met een (ernstig) ziek gemeentelid dat vraagt om handoplegging en ziekenzalving graag het gesprek aangaan. Mochten we samen kiezen voor ziekenzalving dan kan een bijeenkomst van gebed, bemoediging, handoplegging en ziekenzalving worden vormgegeven en ingevuld in overleg met de betreffende broeder of zuster. Inmiddels zijn er overigens verschillende orden van dienst  beschikbaar, onder meer in het dienstboek van de PKN.

Zoals eerder bericht, heeft br. Wim Bouw enkele weken geleden als eerste gemeentelid handoplegging en ziekenzalving ontvangen in een besloten bijeenkomst in onze kerk. Hij heeft dat samen met zijn partner
Teuni, zijn (klein)kinderen en goede vrienden als een grote zegen en bemoediging ervaren.

In de avonddienst van 6 juli a.s. hoop ik in een themadienst nader in te gaan op Bijbelse, praktische en pastorale aspecten van ziekenzalving. In deze dienst zal er ook wat tijd worden gemaakt om op eventuele vragen vanuit de gemeente in te gaan.

Ds. Jaap Hansummetordnersopkarretje

Leessuggesties
  • C. v/d Kooi en M.A.Th. v/d Kooi- Dijkstra, Ziekenzalving, werkboekjes voor de eredienst, nr. 30, 2007
  • M.J. Paul, Vergeving en genezing, ziekenzalving in de christelijke gemeente, 1997